Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT)

Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması(NPT)

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT); nükleer silahların ve silah teknolojisinin yayılmasını önlemek, nükleer enerjinin barışçıl kullanımında işbirliğini ilerletmek ve nükleer silahsızlanma ile genel ve eksiksiz silahsızlanma hedefini daha da ileriye taşımak için yapılan uluslararası bir antlaşmadır.
1968 yılında imza için açılan Antlaşma, 1970 yılında yürürlüğe girmiştir. 11 Mayıs 1995 tarihinde Antlaşma, süresiz olarak uzatılmıştır. Beş nükleer silah devleti de dahil olmak üzere toplam 191 devlet anlaşmaya katılmıştır.
NPT diğer tüm silah sınırlama ve silahsızlanma anlaşmalarından daha fazla ülke tarafından onaylamıştır.

NPT İlk İmza Günü: 1 Temmuz 1968

NPT Yürürlüğe Giriş Tarihi: 5 Mart 1970

NPT’ye Taraf Devlet Sayısı: 191

NPT’ye göre taraf devletler iki kategoriye ayrılmıştır. Nükleer silaha sahip olanlar(ABD, Rusya, Çin, Fransa, Birleşik Krallık) ve nükleer silaha sahip olmayanlar. Anlaşmaya göre nükleer silaha sahip olmayan ülkeler bu silahları edinmekten kaçınacak, nükleer silaha sahip ülkeler de bu ülkelerin nükleer silahlara sahip olmasına yardımcı olmayacak ve nükleer silahsızlanma amacı doğrultusunda hareket edeceklerdir.

NÜKLEER SİLAHLARIN YAYILMASININ ÖNLENMESİ ANTLAŞMASI’NIN ÖNEMLİ UNSURLARI

  • Nükleer silahı bulunmayan devletler bunları elde etmeyecek
  • Nükleer silahlara sahip devletler silahsızlanmaya gidecek
  • Bütün devletler nükleer teknolojiyi barışçıl amaçlarla ve güvenlik önlemleri altında kullanabilecek

NÜKLEER SİLAHLARIN YAYILMASININ ÖNLENMESİ ANTLAŞMASI’NIN Tarihi

1950’ler:

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), nükleer teknolojinin barışçıl kullanımının desteklenmesi ve denetlenmesi önerisinde bulunmuştur.

İrlanda Birleşmiş Milletler‘de “nükleer silahların yayılmasının önlenmesi” önerisinde bulunmuştur.

1960’lar:

BM, İrlanda’nın önerisinin sonucu olarak 4 Aralık 1961’de “Nükleer Silahların Daha Geniş Yayılmasının Önlenmesi” kararını almıştır.

12 Haziran 1968’de BM Genel Kurulu, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın (NPT) taslak metnini kabul etmiştir.

1 Temmuz 1968’de NPT Sovyetler Birliği, Birleşik Krallık ve Birleşik Devletler tarafından imzalanmıştır.

1970’ler:

5 Mart 1970 tarihinde 46 taraf devlet ile anlaşma yürürlüğe girmiştir.

1980’ler:

Soğuk savaş dönemi ABD ve Sovyetler arasındaki nükleer silahlanma yarışı ile geçmiştir. 1987 yılında ABD ve Rusya arasında Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Antlaşması imzalanmıştır.

1990’lar: 

3 Nisan 1991’de BM Güvenlik Konseyi, Irak’ın 1991’deki Körfez Savaşı’nda yaşanan Irak yenilgisinden sonra ortaya çıkan gizli nükleer silah programını ortadan kaldırmasını gerektiren 687 sayılı Kararı kabul etmiştir.

1991’de Güney Afrika, 1992’de Çin ve Fransa NPT’ye katılmıştır.

11 Mayıs 1995 yılında yapılan görüşmelerde Anlaşmasa sınırsız süre ile uzatılmıştır.

2000’ler: 

10 Ocak 2003’de Kuzey Kore, NPT’den çekildiğini duyurmuştur.

24 Eylül 2005’de Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini tespit etmiştir.

2010’lar:

5 Şubat 2011’de START II anlaşması yürürlüğe girmiştir. ABD ve Rusya arasında yapılan anlaşma konuşlandırılmış nükleer savaş başlıklarının sayısını azaltmıştır.

Haziran 2011’de Birleşik Krallık nükleer başlıklarının sayısını azaltacağını açıklamıştır.

Mart 2013’te Norveç’te 127 devletin katılımı ile Nükleer Silahların İnsani Etkileri Konferansı düzenlenmiştir.

Mayıs 2014’te beş nükleer güç, Orta Asya Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge Antlaşması için protokol imzalamıştır.

14 Temmuz 2015’te İran ve P5+1 ülkeleri(Çin, Fransa, Almanya, Rusya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri) İran’ın nükleer faaliyetlerini kısıtlamak için Ortak Kapsamlı Eylem Planını kabul etmiştir.

7 Temmuz 2017’de Nükleer Silahların Yasaklanmasına İlişkin Antlaşma BM’de kabul edilmiştir.

Yazar

Diplomat

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir